← Tất cả bài viết
Bệnh viện & bác sĩ

“94% bệnh nhân COPD ở mức nhẹ và trung bình, cần điều trị khi chức năng phổi còn được bảo tồn”

[Phỏng vấn] Giáo sư Park Yong-bum, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Kangdong Sacred Heart

Giáo sư Park Yong-bum nhấn mạnh: “Vì khoảng 94% bệnh nhân COPD tại Hàn Quốc ở mức nhẹ và trung bình, việc phát hiện sớm trước khi triệu chứng nặng lên là rất quan trọng.”
Giáo sư Park Yong-bum nhấn mạnh: “Vì khoảng 94% bệnh nhân COPD tại Hàn Quốc ở mức nhẹ và trung bình, việc phát hiện sớm trước khi triệu chứng nặng lên là rất quan trọng.” · Ảnh tư liệu bài viết

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh hô hấp mạn tính mà chức năng phổi một khi đã tổn thương thì khó phục hồi về bình thường. Vấn đề là triệu chứng ban đầu không rõ ràng nên nhiều bệnh nhân không nhận ra mình mắc bệnh. Đặc biệt, khoảng 94% bệnh nhân COPD tại Hàn Quốc ở mức nhẹ và trung bình, nhưng tỷ lệ được chẩn đoán và điều trị lại rất thấp. May mắn là từ năm nay, xét nghiệm chức năng phổi đã được đưa vào chương trình khám sức khỏe quốc gia dành cho người 56 và 66 tuổi, mở ra con đường phát hiện sớm. Tuy nhiên, chỉ phát hiện bất thường khi khám sàng lọc là chưa đủ, mà còn phải tiếp nối bằng chẩn đoán xác định, điều trị và quản lý liên tục. Chúng tôi đã trò chuyện với giáo sư Park Yong-bum, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Kangdong Sacred Heart về tầm quan trọng của chẩn đoán sớm COPD.

– Vì sao số bệnh nhân COPD liên tục gia tăng?

COPD không chỉ do hút thuốc mà còn do nhiều nguyên nhân khác như già hóa dân số, ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời, tiếp xúc với chất độc hại nghề nghiệp. Gần đây, sự phát triển chức năng phổi ở giai đoạn đầu đời cũng được chú ý như một yếu tố quan trọng. Nếu chức năng phổi không phát triển đầy đủ do sinh non, nhiễm trùng hô hấp thời thơ ấu hay hen suyễn, nguy cơ mắc COPD khi trưởng thành có thể tăng lên. Trên thực tế, khoảng một nửa số bệnh nhân COPD được biết là chưa đạt mức chức năng phổi tối đa bình thường ở độ tuổi 20.

– Nhóm nguy cơ cao mắc COPD là ai?

Nhóm nguy cơ cao điển hình là người hút thuốc từ 40 tuổi trở lên. Thời gian hút thuốc càng dài, lượng thuốc càng nhiều thì nguy cơ càng cao. Tuy nhiên, người không hút thuốc cũng không thể chủ quan. Những người tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời hoặc chất độc hại nghề nghiệp, những người từng bị hen suyễn hay nhiễm trùng hô hấp tái phát thời thơ ấu cũng cần chú ý. Đặc biệt, nếu khó thở, ho mạn tính hoặc có đờm kéo dài, cần nghi ngờ COPD và làm xét nghiệm chức năng phổi. Điều quan trọng là không chờ đến khi triệu chứng nặng lên.

– Năm nay xét nghiệm chức năng phổi được đưa vào khám sức khỏe quốc gia. Vì sao chọn độ tuổi 56 và 66?

Khám sức khỏe quốc gia cần xem xét tổng thể gánh nặng bệnh tật, tỷ lệ mắc, phương pháp chẩn đoán và khả năng điều trị. Tỷ lệ mắc COPD ở người Hàn Quốc từ 40 tuổi trở lên vào khoảng 12–14% và tăng theo tuổi, khoảng 10% ở tuổi 56 và lên tới khoảng 25% ở tuổi 66. Xét đến hiệu quả chi phí của khám sàng lọc, độ tuổi mà tỷ lệ mắc bắt đầu tăng đã được lựa chọn. Mục tiêu là phát hiện sớm bệnh nhân nghi mắc COPD thông qua hai lần xét nghiệm trong đời.

– Ý nghĩa lớn nhất của việc đưa xét nghiệm chức năng phổi vào khám sức khỏe quốc gia là gì?

Đó là có thể phát hiện những bệnh nhân COPD mức nhẹ và trung bình còn ẩn giấu trước khi triệu chứng nặng lên. Tuy nhiên, xét nghiệm chức năng phổi trong khám sức khỏe quốc gia là xét nghiệm sàng lọc, không phải xét nghiệm chẩn đoán xác định COPD. Vì vậy, nếu phát hiện bất thường, cần được chẩn đoán xác định qua các xét nghiệm bổ sung tại bệnh viện đa khoa hoặc bệnh viện đa khoa tuyến trên.

Điều quan trọng là sự kết nối sau khám sàng lọc. Bệnh nhân được phát hiện bất thường cần được chẩn đoán xác định và tiếp tục quản lý lâu dài như cai thuốc lá, tiêm phòng, vận động và dùng thuốc khi cần. Ý nghĩa của việc triển khai khám sàng lọc lần này là đánh dấu điểm khởi đầu để chuyển COPD từ bệnh chỉ được chẩn đoán khi triệu chứng đã nặng thành bệnh được phát hiện và quản lý sớm.

– Tỷ lệ chẩn đoán và điều trị COPD tại Hàn Quốc tương đối thấp.

Tỷ lệ chẩn đoán và điều trị ở bệnh nhân COPD tại Hàn Quốc chỉ khoảng 2%. Nguyên nhân lớn nhất là triệu chứng ban đầu không rõ ràng. Ngay cả khi chức năng phổi giảm xuống khoảng 50% mức bình thường, triệu chứng có thể gần như không có hoặc rất nhẹ. Đặc biệt, người cao tuổi thường cho rằng khó thở là hiện tượng lão hóa, còn người hút thuốc thường nghĩ ho và đờm là do thuốc lá. Đội ngũ y tế cũng cần chủ động nghi ngờ COPD ở nhóm nguy cơ cao và tiến hành xét nghiệm chức năng phổi.

– Phần lớn bệnh nhân COPD tại Hàn Quốc ở mức nhẹ và trung bình. Điều này có ý nghĩa gì về mặt y học?

Điều đó có nghĩa là phần lớn bệnh nhân COPD vẫn còn bảo tồn được chức năng phổi ở một mức độ nhất định. Nói cách khác, có nhiều cơ hội ngăn bệnh tiến triển nặng thông qua quản lý phù hợp. Khi COPD đã tiến triển nặng thì khó trở lại trạng thái trước đó, đồng thời nguy cơ đợt cấp, tử vong và gánh nặng chi phí y tế cũng tăng lên. Số liệu tại Hàn Quốc cho thấy chi phí y tế của bệnh nhân nặng cao gấp khoảng 5 lần so với bệnh nhân nhẹ và trung bình. Vì vậy, cần cai thuốc lá, vận động, tiêm phòng và dùng thuốc khi cần ngay từ giai đoạn đầu.

– Ở mức nhẹ và trung bình, tốc độ suy giảm chức năng phổi lại diễn ra nhanh hơn.

Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu của bệnh, chức năng phổi còn được bảo tồn tương đối nên lượng suy giảm tuyệt đối có thể lớn hơn. Theo nghiên cứu, mức giảm thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (FEV₁) trung bình mỗi năm là 53,8 mL ở mức nhẹ, 45,6 mL ở mức trung bình, 31,6 mL ở mức nặng và 5,1 mL ở mức rất nặng. Điều này có nghĩa là không nên trì hoãn điều trị chỉ vì triệu chứng nhẹ. Chỉ khi quản lý tích cực ngay từ khi chức năng phổi còn được bảo tồn mới có thể làm chậm tiến triển của bệnh.

– COPD là bệnh khó chữa khỏi hoàn toàn.

Rốt cuộc, mục tiêu điều trị là cải thiện các triệu chứng như khó thở, nâng cao khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Đồng thời, cần giảm đợt cấp và sự tiến triển của bệnh, hạ thấp nguy cơ tử vong. Giống như tăng huyết áp hay đái tháo đường, nếu quản lý đều đặn thì có thể duy trì sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, không nên đánh giá tình trạng bệnh nhân chỉ dựa vào chỉ số chức năng phổi. Ngay cả cùng là bệnh nhân mức nhẹ và trung bình, triệu chứng và tiền sử đợt cấp cũng khác nhau, vì vậy cần đánh giá tổng hợp.

– Vì sao tiền sử đợt cấp lại quan trọng trong chiến lược điều trị?

Tiền sử đợt cấp là một trong những yếu tố quan trọng nhất để dự đoán các đợt cấp trong tương lai. Đợt cấp mức trung bình là trường hợp cần điều trị ngoại trú bằng kháng sinh hoặc steroid đường uống, còn đợt cấp nặng là trường hợp cần đến phòng cấp cứu hoặc nhập viện. Hướng dẫn điều trị COPD quốc tế (GOLD) năm 2026 đã siết chặt tiêu chí, đánh giá cả trường hợp chỉ có một đợt cấp mức trung bình là nhóm nguy cơ cao. Vì chỉ một đợt cấp cũng có thể làm tăng nguy cơ đợt cấp về sau, nên cần quản lý tích cực.

– Hiện nay điều trị COPD bằng thuốc được thực hiện như thế nào?

Trọng tâm của điều trị COPD bằng thuốc là thuốc giãn phế quản dạng hít. Hướng dẫn điều trị COPD năm 2024 của Hàn Quốc khuyến nghị liệu pháp phối hợp thuốc chủ vận beta2 tác dụng kéo dài (LABA) và thuốc đối kháng muscarinic tác dụng kéo dài (LAMA) làm điều trị ban đầu cho nhóm nguy cơ thấp. Hai loại thuốc làm giãn phế quản theo cơ chế khác nhau và hiệu quả hơn đơn trị liệu trong cải thiện chức năng phổi, khó thở và chất lượng cuộc sống. Một phân tích tổng hợp trên 23.168 bệnh nhân COPD tham gia 22 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng cũng đã xác nhận hiệu quả của liệu pháp phối hợp.

– Chiến lược điều trị cho bệnh nhân nặng có khác không?

Chiến lược điều trị thay đổi tùy theo triệu chứng, tiền sử đợt cấp và số lượng bạch cầu ái toan trong máu của bệnh nhân. Đặc biệt, số lượng bạch cầu ái toan càng cao thì corticosteroid dạng hít (ICS) càng có khả năng hiệu quả. Vì vậy, ở một số bệnh nhân nguy cơ cao, liệu pháp ba thuốc (ICS/LABA/LAMA) bổ sung corticosteroid dạng hít vào LABA/LAMA sẽ được sử dụng. Khi áp dụng liệu pháp ba thuốc cho bệnh nhân phù hợp, có thể kỳ vọng giảm nguy cơ đợt cấp và tử vong.

– Ngoài dùng thuốc, cần thực hiện những biện pháp quản lý nào?

Cai thuốc lá, vận động, tiêm phòng và phục hồi chức năng hô hấp đều quan trọng. Đặc biệt, phục hồi chức năng hô hấp là phương pháp điều trị toàn diện, không chỉ gồm vận động hiếu khí mà còn bao gồm giáo dục về bệnh, hướng dẫn sử dụng bình hít và hỗ trợ tâm lý. Thông thường, thực hiện phục hồi chức năng hô hấp gồm vận động hiếu khí ít nhất 30 phút, từ 3 lần mỗi tuần trở lên trong 8–12 tuần sẽ giúp cải thiện khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tại Hàn Quốc, do thiếu nhân lực chuyên môn, không gian và mức chi trả thấp, việc triển khai chương trình đầy đủ còn gặp khó khăn.

– Hướng dẫn sử dụng bình hít cũng rất quan trọng.

Thuốc dạng hít là nền tảng của điều trị COPD, nhưng mỗi loại có cách sử dụng khác nhau và nhiều bệnh nhân là người cao tuổi nên không dễ sử dụng chính xác. Nếu không sử dụng bình hít đúng cách thì khó đạt hiệu quả điều trị đầy đủ. Đặc biệt với bệnh nhân cao tuổi, cần kiểm tra và hướng dẫn cách sử dụng nhiều lần. Vấn đề là việc hướng dẫn này cần khá nhiều thời gian. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế chi trả tương ứng để các cơ sở y tế tuyến đầu cũng có thể hướng dẫn đầy đủ.

– Nhiệm vụ cấp bách nhất sau khi triển khai khám sức khỏe quốc gia là gì?

Đó là xây dựng hệ thống kết nối từ khám sàng lọc đến chẩn đoán xác định, điều trị và quản lý lâu dài. Hiện nay, số bệnh nhân COPD được quản lý theo dữ liệu của Cơ quan Thẩm định và Đánh giá Bảo hiểm Y tế (HIRA) chỉ khoảng 150.000–160.000 người. Trong khi đó, dân số 56 và 66 tuổi thuộc đối tượng khám sức khỏe quốc gia khoảng 1,5 triệu người, nên có thể phát hiện khá nhiều bệnh nhân nghi mắc qua khám sàng lọc. Không thể quản lý tất cả họ tại các bệnh viện đa khoa tuyến trên.

Trong tương lai, COPD cần trở thành bệnh được quản lý liên tục tại phòng khám gần nhà như tăng huyết áp hay đái tháo đường. Để làm được điều đó, cần nâng cao việc sử dụng xét nghiệm chức năng phổi tại các cơ sở y tế tuyến đầu và tăng cường đào tạo cho đội ngũ y tế. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống liên kết giữa các cơ sở y tế để bệnh nhân được phát hiện bất thường khi khám sàng lọc có thể tiếp tục được chẩn đoán xác định và điều trị phù hợp.

– Hỗ trợ chính sách cần thiết nhất cho bệnh nhân COPD nặng là gì?

Bệnh nhân nặng chịu gánh nặng chi phí y tế lớn và thường mắc kèm nhiều bệnh mạn tính. Một số bệnh nhân vẫn bị đợt cấp tái diễn dù đã điều trị bằng thuốc hít thông thường và có thể cần điều trị bổ sung như thuốc sinh học. Tuy nhiên, chi phí thuốc cao có thể hạn chế khả năng tiếp cận, nên cần mở rộng chi trả bảo hiểm y tế cho bệnh nhân phù hợp. Ngoài ra, cũng cần xem xét các biện pháp hỗ trợ kinh tế như chế độ đặc cách giảm đồng chi trả cho bệnh nhân cần liệu pháp oxy dài hạn hoặc bị suy giảm chức năng hô hấp nặng.

Hỏi đáp

Những triệu chứng nào gợi ý COPD?

Nếu khó thở, ho mạn tính hoặc có đờm kéo dài, cần nghi ngờ COPD và làm xét nghiệm chức năng phổi. Người hút thuốc từ 40 tuổi trở lên và người tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí hoặc chất độc hại nghề nghiệp thuộc nhóm nguy cơ cao.

Ai được xét nghiệm chức năng phổi trong chương trình khám sức khỏe quốc gia?

Từ năm nay, người 56 và 66 tuổi được thực hiện xét nghiệm này. Vì đây là xét nghiệm sàng lọc, nếu phát hiện bất thường cần được chẩn đoán xác định qua xét nghiệm bổ sung tại bệnh viện đa khoa hoặc bệnh viện đa khoa tuyến trên.

Triệu chứng nhẹ có cần bắt đầu điều trị không?

Có. Ở giai đoạn nhẹ và trung bình, lượng suy giảm chức năng phổi lại có thể lớn hơn, vì vậy cần quản lý tích cực bằng cai thuốc lá, vận động, tiêm phòng và dùng thuốc khi cần ngay từ khi chức năng phổi còn được bảo tồn để làm chậm tiến triển của bệnh.

Nguyên tắc biên tập ↗

Đọc thêm