“Mổ bằng robot thì có chuẩn xác hơn không?”
Đây là câu hỏi mà bệnh nhân chuẩn bị thay khớp nhân tạo thường đặt ra. Robot và hệ thống định vị đúng là có thể góp phần làm ca mổ chính xác hơn. Chúng là một bước tiến thực sự: bên cạnh kinh nghiệm và cảm giác tay của bác sĩ, giờ đây đã có cách kiểm tra tình trạng bằng con số ngay trong lúc mổ và bám sát kế hoạch phẫu thuật.
Nhưng chính xác thì những công cụ này nhằm làm đúng điều gì? Muốn trả lời, trước hết cần hiểu phẫu thuật thay khớp nhân tạo hướng tới điều gì.
Đích đến của phẫu thuật thay khớp, đạt đúng chiều dài, offset và độ vững
Thay khớp háng không đơn thuần là đổi khớp đã hư bằng một khớp nhân tạo. Hai chân phải có chiều dài bằng nhau, khớp phải được tái tạo để các cơ xung quanh phát huy đúng chức năng, và khớp phải giữ vững khi người bệnh cử động. Tóm lại, đó là phục hồi chiều dài, offset và độ vững.
Hiểu một cách dễ hình dung, offset là khoảng cách theo phương ngang giữa tâm khớp háng và xương đùi. Khoảng cách này quyết định độ dài của cánh tay đòn mà các cơ xung quanh dựa vào khi hoạt động. Ngay cả khi chiều dài hai chân đã khớp hoàn toàn, offset không đúng vẫn có thể làm giảm chức năng cơ và ảnh hưởng đến độ vững của khớp, vì vậy các yếu tố này phải được cân nhắc tổng thể.
Hệ thống định vị để “kiểm tra”, robot để “thực thi”
Cả robot lẫn hệ thống định vị đều giúp bác sĩ đạt được những mục tiêu trên, nhưng mỗi công nghệ đóng góp theo một cách riêng.
Trong lúc mổ, hệ thống định vị thể hiện vị trí, góc độ và sự thay đổi chiều dài dưới dạng con số. Nó bổ sung dữ liệu khách quan cho những gì trước đây bác sĩ chỉ đánh giá bằng mắt và bằng tay. Bác sĩ có thể thấy tình trạng thực tế lệch bao nhiêu so với dự tính trước mổ và, nếu có sai lệch, sửa ngay khi ca mổ vẫn đang diễn ra.
Trong phẫu thuật thay khớp, nơi chỉ một sai lệch nhỏ cũng đáng kể, đây là lợi ích lớn. Một số thông tin trước kia chỉ có được trên phim chụp sau mổ, nay có thể kiểm tra ngay trong phòng mổ. Miễn là điều kiện đo và độ chính xác của thiết bị được xác minh, hệ thống định vị là trợ thủ đắc lực cho việc ra quyết định của bác sĩ.
Còn robot, tùy từng dòng máy, dựa vào các số đo và kế hoạch phẫu thuật để hỗ trợ kiểm soát lượng xương cần cắt hoặc đường đi của dụng cụ. Nhiệm vụ của robot là giúp bác sĩ tái hiện kế hoạch một cách nhất quán hơn trong ca mổ thực tế. Một số chức năng còn hạn chế việc đi chệch khỏi phạm vi đã định và giúp giữ lại phần xương, mô xung quanh cần bảo tồn, dù khả năng của robot khác nhau tùy thiết bị và vùng cơ thể được phẫu thuật.
Nói gọn lại, hệ thống định vị giúp nhìn rõ khoảng cách giữa hiện trạng và kế hoạch, còn robot giúp việc thực hiện kế hoạch tinh chuẩn hơn. Hai công nghệ có phần chồng lấn về chức năng, và trên thực tế cả hai đều được dùng song song với phán đoán của bác sĩ phẫu thuật.
Thiết bị không phải trọng tâm, mọi thứ bắt đầu từ kế hoạch trước mổ chu đáo
Điều cốt yếu là việc dùng robot hay hệ thống định vị không thể, và cũng không nên, là lý do để mổ. Lý do để mổ là giúp người bệnh lấy lại chức năng khớp mà họ cần, và thiết bị chỉ có giá trị đến mức nó giúp đạt được điều đó.
Muốn vậy, cần một kế hoạch trước mổ chu đáo. Mỗi người bệnh có hình dạng và kích thước xương, mức độ biến dạng khớp, chiều dài chân và tình trạng cơ khác nhau. Bác sĩ dùng chẩn đoán hình ảnh để nắm rõ những khác biệt này, rồi quyết định dùng loại khớp nhân tạo nào và đặt ở đâu để phục hồi chiều dài và offset.
Vào phòng mổ, bác sĩ kiểm tra xem kế hoạch có thực sự được hiện thực hóa hay không. Khi hệ thống định vị cho thấy chiều dài thay đổi ngoài dự tính, bác sĩ tìm hiểu nguyên nhân và, nếu cần, thay đổi vị trí khớp nhân tạo hoặc lựa chọn dụng cụ. Ngay cả khi có robot hỗ trợ, vẫn phải đánh giá tình trạng thật của xương và mô mềm trong khi thực hiện kế hoạch.
Lúc này, kinh nghiệm và tay nghề của bác sĩ cùng đặc điểm của khớp nhân tạo cũng giữ vai trò rất lớn. Đo chính xác rồi thì phải sửa sai lệch một cách an toàn. Bác sĩ cần đạt chiều dài và offset dự kiến, đồng thời bảo đảm khớp nhân tạo được cố định chắc chắn và khớp vận động trơn tru.
Dữ liệu phẫu thuật càng nhiều, phẫu thuật càng tiến bộ
Các công nghệ này còn có ý nghĩa ở chỗ chúng để lại hồ sơ dùng để rà soát và cải thiện ca mổ. Đặt kế hoạch trước mổ, số đo trong mổ và kết quả sau mổ cạnh nhau sẽ cho thấy sai lệch xuất hiện ở bước nào. Hồ sơ càng dày, phương pháp đo và kế hoạch phẫu thuật càng được hoàn thiện, đồng thời hỗ trợ việc chia sẻ kinh nghiệm và đào tạo trong đội ngũ y tế.
Dĩ nhiên, con số chính xác trên màn hình không bảo đảm rằng cơn đau sẽ hết, việc đi lại sẽ tốt hay người bệnh sẽ hài lòng. Sự hồi phục phụ thuộc vào nhiều yếu tố cùng tác động, như tình trạng cơ và gân, các bệnh lý đi kèm và phục hồi chức năng. Để độ chính xác mà công nghệ đem lại trở thành sự hồi phục thật sự, mọi giai đoạn của quá trình phẫu thuật phải gắn kết chặt chẽ.
Lý do dùng robot và hệ thống định vị rất đơn giản: lập kế hoạch trước mổ tốt hơn, phát hiện sai lệch trong mổ chính xác hơn và chỉnh sửa tinh chuẩn những gì cần điều chỉnh. Trên nền tảng đó là việc chọn đúng khớp nhân tạo, kỹ thuật mổ thuần thục và đánh giá sau mổ.
Gộp lại, mọi nỗ lực ấy đều nhằm phục hồi chiều dài, offset và độ vững chính xác hơn một chút, và dùng chính độ chính xác đó để mang lại kết quả tốt hơn cho người bệnh.
Và đó chính là lý do robot và hệ thống định vị được sử dụng.
Hỏi đáp
Có robot hỗ trợ thì phẫu thuật khớp háng có chuẩn xác hơn không?
Robot và hệ thống định vị giúp bác sĩ kiểm tra tình trạng bằng con số trong lúc mổ và bám sát kế hoạch, nhờ đó nâng cao độ chính xác. Dù vậy, thiết bị tự nó không phải là mục tiêu, phán đoán của bác sĩ, việc chọn khớp nhân tạo và kỹ thuật mổ đều góp phần quan trọng.
Hệ thống định vị và robot phân công nhiệm vụ ra sao?
Hệ thống định vị thể hiện vị trí, góc độ và thay đổi chiều dài bằng con số trong lúc mổ, giúp bác sĩ phát hiện và sửa sai lệch so với kế hoạch. Robot, tùy hệ thống, kiểm soát lượng xương cắt hoặc đường đi của dụng cụ để kế hoạch được thực hiện nhất quán hơn.
Trong thay khớp háng, bác sĩ cần làm đúng chính xác điều gì?
Chiều dài chân, offset và độ vững. Offset là khoảng cách theo phương ngang giữa tâm khớp háng và xương đùi, ngay cả khi chiều dài chân đã bằng nhau, offset không đúng vẫn có thể ảnh hưởng đến chức năng cơ và độ vững của khớp.
Con số trên màn hình chính xác có bảo đảm kết quả tốt không?
Không. Cơn đau, khả năng đi lại và mức độ hài lòng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm tình trạng cơ và gân, bệnh lý đi kèm và phục hồi chức năng. Mọi bước, từ kế hoạch trước mổ đến đánh giá sau mổ, đều cần gắn kết chặt chẽ.



