Phẫu thuật thay khớp háng đang nhanh chóng số hóa. Bác sĩ giờ đây nghiên cứu xương của người bệnh trên phim CT, lên kế hoạch ca mổ trên máy tính và dựa vào robot cùng hệ thống định vị để kiểm tra vị trí và các thay đổi khi ca mổ diễn ra. Tất cả những tiến bộ này phục vụ một mục đích: tái tạo khớp riêng của từng người bệnh với độ tinh chuẩn cao hơn.
Tuy vậy, đo đúng mục tiêu không đồng nghĩa với đạt được mục tiêu. Bác sĩ có thể biết rõ chân cần dài bao nhiêu và khớp cần nằm cách bao xa theo phương ngang, nhưng vẫn khó thực hiện kế hoạch nếu khớp nhân tạo đang có không tạo ra được đúng tổ hợp ấy. Vì thế, song hành với sự tiến bộ của phẫu thuật kỹ thuật số, thiết kế khớp nhân tạo và phạm vi sản phẩm sẵn có cũng cần được xem xét kỹ.
Ba điều phẫu thuật khớp háng phải phục hồi: chiều dài chân, offset và độ vững
Trong thay khớp háng, các mục tiêu cốt lõi là chiều dài chân, offset và độ vững. Có thể hình dung chiều dài chân là số đo theo phương dọc, còn offset là số đo theo phương ngang. Offset xương đùi là khoảng cách giữa tâm chỏm xương đùi và trục thân xương đùi, quyết định cánh tay đòn mà các cơ xung quanh dùng để tạo lực. Dù chiều dài đã đúng, offset sai vẫn có thể làm giảm hiệu quả của cơ và làm khớp kém vững.
Phần của khớp nhân tạo được đưa vào trong xương đùi gọi là “chuôi khớp”. Chuôi khớp vừa phải bám chắc trong xương, vừa phải tạo ra chiều dài và offset mà người bệnh cần. Nói cách khác, chọn kích cỡ hợp với xương và tái tạo cấu trúc khớp hợp với người bệnh là hai bài toán phải giải cùng lúc.
Chuôi khớp hợp với xương chưa chắc đã cho offset người bệnh cần
Nhiều loại chuôi khớp không xi măng được giữ cố định bằng cách chèn khít vào khoang bên trong xương, gọi là cố định kiểu press-fit. Vì vậy, độ rộng và hình dạng ống tủy ảnh hưởng đến cả kích cỡ thân chuôi lẫn vị trí cuối cùng của chuôi. Chi tiết tùy từng sản phẩm, nhưng thân chuôi càng lớn thì chiều dài và offset thường cùng thay đổi.
Rắc rối nằm ở chỗ độ rộng ống tủy và offset cần thiết không phải lúc nào cũng tăng giảm cùng nhau. Có người ống tủy hẹp mà lại cần offset lớn, có người ống tủy rộng mà chỉ cần offset nhỏ. Chuôi nhỏ có thể nằm khít trong xương nhưng offset lại quá ngắn, còn chuôi lớn có thể cố định chắc nhưng đẩy offset vượt quá mức cần thiết.
Đổi sang chỏm có chiều dài khác cũng không phải cách giải quyết mọi chuyện. Vì chỏm được lắp trên cổ chuôi có góc nghiêng, chỏm dài hơn sẽ cộng thêm cả chiều dài lẫn offset. Muốn bù khoảng cách ngang, kết quả có thể lại làm chân dài ra. Do đó, chọn được kích cỡ hợp với xương tự nó chưa chứng minh được rằng chiều dài và offset cũng đã đúng.
Thiết kế tách riêng việc chọn kích cỡ thân chuôi và chọn offset
Đây là lúc dòng sản phẩm chuôi khớp Exeter trở nên đáng chú ý. Exeter nổi tiếng nhất là chuôi khớp dùng xi măng, nhưng còn một đặc điểm đáng lưu ý khác: mỗi mức offset đi kèm nhiều kích cỡ thân chuôi. Chẳng hạn, ở mức offset 44 mm, bác sĩ có thể chọn giữa các kích cỡ thân chuôi khác nhau. Không phải mức offset nào cũng có đủ mọi kích cỡ, nhưng dòng sản phẩm này cho phép coi kích cỡ thân chuôi và offset là hai quyết định độc lập.
Chiều dài chân cũng có thể được tinh chỉnh bằng cách thay đổi độ sâu đặt chuôi, miễn là lớp xi măng vẫn đủ dày và trục thẳng được duy trì. Sau khi thử cử động và độ vững của khớp bằng bộ phận thử, trước khi cố định vĩnh viễn vẫn còn khả năng điều chỉnh góc nghiêng trước, tức góc mà cổ chuôi hướng về phía trước. Nên hiểu các đặc điểm này không chỉ là chuyện kỹ thuật cố định mà là chuyện khớp được tái tạo như thế nào.
Bác sĩ và nhà sản xuất cùng chung tay để có thêm nhiều lựa chọn
Trong nhóm chuôi khớp không xi măng, đã có những thiết kế thay đổi offset mà vẫn giữ nguyên chiều dài. Câu hỏi thực sự là các lựa chọn đó có bao quát đủ sự khác biệt giữa từng người bệnh hay không. Nếu mở rộng phạm vi để thân chuôi nhỏ có thể đi kèm offset lớn hơn và thân chuôi lớn đi kèm offset nhỏ hơn, những người bệnh khó xử lý với các kích cỡ hiện tại có thể được hưởng lợi. Dù vậy, chuôi khớp không xi măng bị ràng buộc bởi vị trí cần đạt để cố định vững chắc, nên chỉ thêm lựa chọn offset sẽ không giải quyết hết mọi vấn đề về chiều dài chân.
Bất kỳ sự mở rộng lựa chọn nào cũng phải dựa trên thử nghiệm về độ bền, độ cố định ban đầu và độ an toàn lâu dài của từng tổ hợp. Thế nhưng, nhu cầu thử nghiệm không phải lý do để ngừng phát triển mà chính là một phần công việc mà quá trình phát triển phải hoàn thành. Bác sĩ cũng nên đo đạc, ghi lại những trường hợp người bệnh khó đạt mục tiêu phục hồi với sản phẩm hiện có và chia sẻ thông tin đó cho nhà sản xuất. Về phía mình, nhà sản xuất nên nghiên cứu những nhu cầu này và đáp ứng bằng các thiết kế bao quát được phạm vi khác biệt rộng hơn giữa người bệnh.
Hỏi đáp
Lên kế hoạch mổ bằng công cụ số thì thay khớp háng có tự khắc chính xác hơn không?
Không hẳn. CT, robot và hệ thống định vị có thể xác định đúng mục tiêu, nhưng nếu khớp nhân tạo không tạo ra được tổ hợp chiều dài chân và offset cần thiết thì kế hoạch khó thành hiện thực. Thiết kế khớp nhân tạo và phạm vi sản phẩm sẵn có cũng phải được tính đến.
Chuôi khớp đã khít với xương, sao offset vẫn có thể sai?
Với nhiều chuôi khớp không xi măng, thân chuôi lớn hơn kéo theo thay đổi cả chiều dài lẫn offset. Độ rộng ống tủy và offset cần thiết lại không thay đổi đồng bộ, nên chuôi nhỏ có thể làm offset quá ngắn còn chuôi lớn có thể làm offset quá dài.
Đổi chiều dài chỏm có sửa được vấn đề offset không?
Chỉ được một phần. Chỏm lắp trên cổ chuôi có góc nghiêng, nên chỏm dài hơn sẽ cộng thêm cả chiều dài và offset, và khi cố bù khoảng cách ngang thì chân cũng có thể dài ra.
Chuôi khớp Exeter có gì khác biệt?
Dù nổi tiếng là chuôi khớp dùng xi măng, Exeter có nhiều kích cỡ thân chuôi cho mỗi mức offset, nên có thể chọn kích cỡ thân chuôi và offset độc lập với nhau. Chiều dài chân có thể tinh chỉnh qua độ sâu đặt chuôi, và góc nghiêng trước có thể điều chỉnh trước khi cố định cuối cùng.



